Nederlands
Kampioenschap
Maasheggenvlechten

zondag 11 maart 2018

Overloonse Duinen

De werkgroep Overloonse duinen
De werkgroep beheert een gebied bestaande uit een bosrand van ca. 3km, een duingebied met veel jeneverbes en een stuk heideveld.
De werkgroep kent een grote mate van zelfstandigheid. 
De coördinator, Coen Hofmans, tel.0478-641613, stemt samen met het bestuur van SLaBox af met de terreineigenaar, de gemeente Boxmeer. Hij spreekt met de werkgroepleden data af enz.

Opstart
Nadat eerst een deel machinaal werk is gedaan bij de bosrand, en zonodig ook achterstallig onderhoud bij de jeneverbessen, gaat de werkgroep aan de slag: inplanten van eik en vuilboom aan de bosrand, ongewenste opslag weghalen, takken op rillen leggen, jeneverbssen vrijhouden van braam, hei vrijhouden van den, berk, am.eik en vogelkers, enz.

Om de werkzaamheden steeds beter uit te kunnen voeren worden de betrokken vrijwilligers verder "opgeleid".

O.a. een informatieavond over de ecologie van de Jeneverbes.  een rondleiding in de Boshuizerbergen van de betrokken beheerder (Limburgs Landschap). Tijdens de rondleiding zal in worden gegaan op het beheer van de Jeneverbes.  een rondleiding waarin de methoden van inventariseren van de Jeneverbes centraal staat (sexe, leeftijd en vitaliteit).Ten slotte zal aansluiting worden gezocht bij het ‘Jeneverbesgilde’ ,met mensen uit andere gebiedenmet jeneverbessen, om informatie op te doen en ervaringen uit te wisselen.

Hierna worden de activiteiten m.b.t. de jeneverbes nog verder, in vaktermen, beschreven.
De werkgroep Overloonse duinen;

  • Doet onderzoek naar de Jeneverbespopulatie (zie onder kopje; Het Beheer).
  • Voert herstelwerkzaamheden en beheer uit voor heide en Jeneverbes op de Overloonse Duinen (zie onder kopje; Het Beheer).
  • Onderhoud contact met andere terreinbeheerders en andere instanties

Het beheer
De Overloonse Duinen is ingedeeld in klasse 2 het provinciale Uitvoeringsplan Stuifzanden 2006. Om deze reden is in opdracht van de gemeente Boxmeer, tevens eigenaar van het gebied, het ‘Plan van Aanpak Behoud van Jeneverbes; Overloonse Duinen’ geschreven. Hierin staat waardevolle informatie over de Jeneverbessen in de Overloonse Duinen en advies voor het beheer. Een deel van de voorgestelde werkzaamheden zijn al uitgevoerd. Zo zijn de Jeneverbessenstruwelen waar nodig weer vrijgezet door bomen te vellen. Ook is op enkele plaatsen geplagd om verjonging te stimuleren. Jonge zaailingen zijn echter nog niet waargenomen.

Opstart fase

Inventarisatie
De huidige populatie wordt geïnventariseerd zodat een nulsituatie ontstaat waarop het beheer kan worden afgestemd. Dit betekent dat van de huidige Jeneverbessen de leeftijd, sexe en vitaliteit wordt vastgelegd. Toekomstige monitoringsresultaten worden vergeleken met de resultaten van deze nulmeting zodat trends in vitaliteit kunnen worden waargenomen.

Vrijzetten
Zoals omschreven zijn de Jeneverbessen in het recente verleden al eens vrijgezet. Nu steekt de Braam echter de kop op, welke in staat is de struwelen te overgroeien en verstikken. Lange periode van beschaduwing worden door de Jeneverbes slecht verdragen. Het is dan ook zaak de Jeneverbes weer vrij te zetten (Braam en ander houtige opslag verwijderen). Hierbij wordt al het maaisel verwijderd om verrijking te voorkomen. Momenteel is nog niet bekend of alle Jeneverbessen bedreigd worden door de Braam. Om verstoring van fauna te voorkomen is het beter om gedurende vijf keer per jaar een deel vrij te zetten. Eventueel kan in winter of najaar ook Braam worden uitgegraven. Dit heeft een duurzamer resultaat, maar is erg arbeidsintensief.

Verjonging stimuleren
Over de verjonging van Jeneverbes is nog steeds weinig bekend. Slechts op enkele plaatsen in Nederland kunnen jonge Jeneverbes-zaailingen worden aangetroffen. De Jeneverbessen op de Overloonse Duinen bevatten vrij veel bessen, wat betekent dat er bevruchting plaatsvindt. Er vindt momenteel echter nog geen ontkieming plaats. Eerdere plagwerkzaamheden hebben geen resultaat opgeleverd. Het is heel goed mogelijk dat na deze werkzaamheden niet bekalkt is. De bekalking is nodig om de verzuring van de bodem tegen te gaan. De verzuring heeft tevens tot gevolg dat Al vrijkomt. Deze Al-piek plus de verzuring hebben naar waarschijnlijkheid een negatief effect heeft op de kiemkracht van de zaden. Beter reslutaat wordt wellicht bereikt door na het plaggen dus licht te bekalken (1000 kg dolokal/ha). Op deze manier ontstaat een goede bodem voor ontkieming, waar de zaailingen niet te duchten hebben van concurrentiekrachtige grassen en kruiden.

Veel typische heidegebonden fauna als Levendbarende hagedis is gebaat bij een structuurrijke vegetatie. Om deze reden kan het beste kleinschalig worden geplagd. Bijvoorbeeld door pleksgewijs kleine oppervalkte te plaggen (100m2) of wanneer grootschaliger in visgraatvorm, zodat de structuurrijkdom toeneemt. De bessen van de Jeneverbes hebben drie jaar nodig om tot ontwikkeling te komen. Aan deze struik hangen bessen van verschillende jaren.

Een andere mogelijkheid om geschikte kiemingsplaatsen te creëren is door op plekgewijs de bodem kunstmatig om te woelen tot een diepte van 50cm. Hierna moet de bodem met rust gelaten worden. Op deze manier wordt het proces van verstuiving op kleine schaal nagebootst. Het niet uitgeloogde zand komt zo naar boven, waarin de zaden naar alle waarschijnlijkheid beter ontkiemen.

Het beste is om beide mogelijkheden op kleine schaal uit te proberen om er achter te komen welke wijze het beste resultaat oplevert in de Overloonse Duinen.

Heide beheer
Het heideterreintje wordt vrijgehouden van ongewenste opslag als Amerikaanse eik. De huidige jonge Amerikaanse eiken worden afgezet en indien nodig ingesmeerd met Round-up. Dit om te voorkomen dat de stammen opnieuw uitlopen.

Vervolgbeheer
Jaarlijks wordt het heidegebied plus de jeneverbesopstanden gecontroleerd op ongewenste vegetatieontwikkeling zoals Braam of Grove den. Wanneer nodig wordt deze verwijderd. Als dit jaarlijks gebeurt, zijn de jonge zaailingen zonder veel moeite uit de grond te trekken. Tevens wordt (jaarlijks) geïnventariseerd op de aanwezigheid van Jeneverbeszaailingen, en wordt van de bestaande Jeneverbessen geregeld de vitaliteit vastgesteld. Hiervan wordt een verslag bijgehouden. Op deze manier houden we de vinger aan de pols.
 

Dé vrijwilligersgroep voor landschapsbeheer in Overloon.
Focus op de jeneverbes.
Op woensdagochtend aan het werk in de oneven weken.

Info:
Coen Hofmans
coenhofmans@ziggo.nl